عبد الحي بن الضحاك بن محمود الجرديزي ( گرديزى )
266
تاريخ گرديزى ( زين الأخبار ) ( فارسى )
مردم از سپاه او بكشت اندر رجب [ 1 ] سنه احدى و ثلثين و مائه . و پس نهاوند را بگشاد ، و از آنجا به حلوان [ 2 ] شد . و مسجد جامع مرو ابو مسلم بنا كرد ، و مسجد جامع نشابور هم ابو مسلم كرد ، كه آنجا فادوسپان [ 3 ] ابو مسلم را بخشيده بود و اين فادوسپان از دهقانان نشابور بود ، و براستاى ابو مسلم بسيار نكويى كرده بود ، اندر آن روز كه ابو مسلم دعوت پنهان همى كرد . و چون ابو مسلم را كار نيك شد ، حق فادوسپان بگذارد . و بها فريد مغ [ 4 ] اندر روستاى خواف [ 5 ] و بست نشابور [ 6 ] بيرون آمد . و اين بها فريد از روستاى زوزن بود ، و اندر ميان مغان دعوى پيغمبرى كرد ، و بسيار مردم را از ايشان مخالف كرد ، و هفت نماز فريضه كرد سوى آفتاب هر جاى كه باشد . ازين نمازها يكى اندر توحيد خداى عز و جل . دو ديگر اندر آفريدن آسمان و زمين . و سوم اندر آفرينش جانوران و روزيهاى ايشان . و چهارم اندر مرگ . و پنجم اندر رستخيز [ 7 ] و شمار . و ششم
--> [ ( 1 - ) ] هر دو : اندرجب ؟ [ ( 2 - ) ] هر دو : بهلوان ؟ در تاريخ يعقوبى 2 ر 343 حلوان است . و اين شهرى بود در سواد عراق ( مراصد 1 ر 418 ) . [ ( 3 - ) ] هر دو : فادوستان ؟ در الكامل 5 ر 229 اين كلمه فاذوسيان مجوسى دهقان نشاپور است . ولى اصل كلمه پادگوسپان بود يعنى نايب والى و حاكم يك استان ( ساسانيان كريستن سين 181 ) . [ ( 4 - ) ] بهافريذ بن ماه فرورذين در روستاى خواف مربوط نشاپور در قصبهء سيراوند خروج كرد و اصلا از قصبهء روى ابر شهر بود ، وى دعوت نبوت كرد و هفت نماز آورد و كتابى به زبان فارسى داشت ، و در جبال بادغيس حركتى بر ضد قدرت سياسى ابو مسلم و دربار بغداد بوجود آورد ، و چون ابو مسلم به نشاپور رفت ، موبدان زردشتى به او گفتند كه بها فريد در دين اسلام و كيش زردشت هر دو تباهى آورده است . ابو مسلم عبد اللّه بن شعبه را فرستاد ، وى بها فريد را در كوهسار بادغيس گرفت و نزد بو مسلم آورد كه با پيروانش كشته شد ( آثار الباقيه 210 و الفهرست ابن نديم 483 ) . [ ( 5 - ) ] هر دو : خواب ؟ [ ( 6 - ) ] اين بست غير از بست كنار هلمند است كه گاهى املاى آن پشت هم ضبط شده . [ ( 7 - ) ] هر دو : راست خبر و سمار ؟